Nguyễn Thế Tuyền (Berlin): ĐỌC PHÙNG QUÁN – MỘT NHÀ THƠ „BẦM DẬP“

Thứ tư - 01/06/2016 18:13
Phùng Quán là một trong những nạn nhân của vụ „Nhân văn giai phẩm“ trong những năm 50 ở miền Bắc. Đọc thơ ông, tôi không thể không ghi lại những cảm xúc bồng bềnh và cầu chúc cho linh hồn nhà thơ được đi đến những chỗ xa nhất của vũ trụ này.
Nguồn: ngominhblog
Nguồn: ngominhblog

Với bài thơ „Lời mẹ dặn“ Phùng Quán lĩnh trọn 30 năm sống trong tăm tối không lối thoát: không hộ khẩu, không nhà cửa, không việc làm, không được xuất bản những gì ông viết, mọi mối quan hệ với bạn bè đều bị theo dõi gắt gao. Chính vì thế ông đã phải thốt lên rằng, ông „cô đơn giữa biển người!“. Bạn bè tặng ông một danh hiệu trừu mến đầy đồng cảm: Rượu chịu, cá trộm, văn chui. Có người gọi ông là một nhà thơ „bầm dập“ hoặc một nhà thơ „cởi trần“ nhà thơ „áo nâu sồng, guốc mộc“. 

     
Phùng Quán
Nguồn: laodong.com.vn
Rượu chịu vì Phùng Quán rất thích uống rượu với bạn bè, mà làm gì có tiền nên phải ký sổ nợ. Mọi ngả tìm việc làm đều bị chặn, nên ông quyết định ngày ngủ và đêm đi câu trộm cá ở Hồ Tây. Còn văn thơ ư? Đã bị ghép vào tội chống Đảng thì ai dám in tác phẩm của ông? Ông vẫn viết và nhờ các bạn văn khác „đứng tên“. Khi có nhuận bút, có người trả ông, cũng có người quên luôn vì hồi ấy ai cũng đói. Văn chui là thế.

Sinh năm 1932 tại Huế, Phùng Quán là một người lính cách mạng từ lúc 13 tuổi. Tự học, tự viết văn với sự giúp đỡ của một số nhà văn quân đội. Phùng Quán đã viết tiểu thuyết đầu tay „Vượt Côn đảo“ khi mới 22 tuổi, mô tả sự vượt ngục rất ngoạn mục của tù nhân ngoài Côn đảo, mà chỉ nghe người khác kể. Sau đó ông viết „Tuổi thơ dữ dội“ nói về cuộc đời chìm nổi của ông, và cuối đời viết „Trăng Hoàng Cung“ , một tiểu thuyết tình rất hay bằng thơ.

Cuộc đời Phùng Quán không thể thiếu thơ. Thơ là người bạn đi song hành với ông từ khi ông ý thức được cuộc sống đến khi nhắm mắt, bất kể lúc vui cũng như buồn:
 
Có những phút ngã lòng
Ta vịn câu thơ mà đứng dậy (1965)

Phùng Quán sống rất tình người, đó là cái duy nhất ông cần và ông sợ mất. Đối với ông, vắng tình bạn, tình đồng đội, tình yêu là dấu chấm hết của cuộc đời:
 
Trong muôn vàn nỗi đói
Tôi nếm đủ cả rồi
Nhưng mà tôi khiếp nhất
Là nỗi đói tình người.

Thế mà có những lúc ông rất cô đơn, không ai hiểu ông, không ai đồng cảm với ông. Ông tả tâm trạng lạnh lẽo ấy một cách tài tình, rất Phùng Quán. Đó là những giờ phút nằm trong đoạn đời đằng đẵng 30 năm kể trên.
 
...Có những phút sao mà kinh hãi thế
Đến cả thơ cũng không ấm được nỗi lòng
Đến cả rượu cũng không vơi đắng cay phiền muộn
Và cả mắt người yêu cũng không dịu bớt cô đơn...

Phùng Quán dùng hình tượng chính xác đến mức giật mình. Để tả cái khắc nghiệt của thời tiết xứ Huế quê hương, ông chỉ dùng có mười chữ, phân thành hai câu thơ: Nắng thì bùn hóa đá/ Mưa thì đá hóa bùn. Đất Huế nắng rát vào mùa khô, ao hồ cạn hết một thời gian dài, còn mùa mưa thì mưa „thối đất“ mưa nhiều ngày không nghỉ, mưa không thể đi đâu được.

Biết mình chết vì „Lời mẹ dặn“ nhưng tính cương trực và thẳng thắn của chàng trai xứ Huế đã là máu thịt của ông. Ông yêu nước Việt Nam, thề chiến đấu đến cùng vì tự ái dân tộc bị xúc phạm, sẵn sàng hy sinh tất cả. Hãy đọc bài thơ „Hôn“ của ông.
 
       Hôn
Trời đã sinh ra em
Để mà xinh mà đẹp
Trời đã sinh ra anh
Để yêu em tha thiết


Khi người ta yêu nhau
Hôn nhau trong say đắm
Còn anh, anh yêu em
Anh phải đi ra trận

Yêu nhau ai không muốn
Gần nhau và hôn nhau
Nhưng anh, anh không muốn
Hôn em trong tủi sầu

Em ơi rất có thể
Anh chết giữa chiến trường
Đôi môi tươi đạn xé
Chưa bao giờ được hôn

Nhưng dù chết em ơi
Yêu em anh không thể
Hôn em bằng đôi môi
Của một người nô lệ

Bildergebnis für Thơ Phùng Quán

 

Thơ Phùng Quán có dáng dấp của thơ Heinrich Heine, bởi vì nó chứa đựng tính triết học, giàu hình ảnh làm cho người đọc phải đột ngột. 

...Hai đứa chúng tôi bắt đầu yêu nhau
Hôm ấy hôm nào chúng tôi không nhớ
Khách tình yêu xưa nay ít lễ độ
Bước vào buồng tim chẳng gõ cửa một lần
Tình yêu như tia chớp giữa cơn giông
Tia chớp đến không một lời báo trước... 


Ông sống tạm bợ bên bờ hồ Tây Hà Nội và làm một cái chòi vươn ra nước. Ông gọi đó là chòi ngắm sóng. Bài thơ „Sóng“ ra đời ở đây. Ông đã cho độc giả hiểu điều sâu thẳm nhất của con người ông.

      Sóng 
Tôi với sóng thiếu thời 
Là anh em kết nghĩa 
Cứu nước người một nơi 
Đầu rừng cuối bể 
Tôi mải mê chiến trận 
Vùi mình giữa rừng xanh 
Ngủ gối đầu lên súng 
Nghe sóng vỗ quanh mình 
Tan giặc gặp lại nhau 
Cả hai thành thi sĩ 
Tủi mừng qua phút đầu 
Thôi hết thành tri kỷ 
Tôi làm thơ chính trị 
Sóng chỉ làm thơ chơi 
Tôi cạn lời khuyên giải 
Sóng lặng lẽ mỉm cười 
Thơ tôi được đời in 
Túi bạc tiền xủng xoảng 
Thơ sóng chẳng ai nhìn 
Trải mãi với trời xanh 
Thơ in tôi tặng sóng 
Đọc thơ sóng lặng thinh 
Sóng vỗ bờ nức nở 
Tôi thật lòng thương anh 
Từ đó đứa một nơi 
Không nhìn mặt nhau nữa 
Cứ nghĩ đến "thơ chơi" 
Lòng tôi càng giận dữ 
Thoắt đã ba mươi năm 
Sắp hết đời nhìn lại 
Sự nghiệp thơ trắng tay 
Lòng xiết bao kinh hãi 
Tưởng mình là thi nhân 
Hoá ra chỉ con hát 
Giọng bổng với giọng trầm 
Không hồn tựa lũ xác 
Phút đắng cay tuyệt vọng 
Tôi tìm về với sóng 
Bạc đầu làm "thơ chơi" 
Trải mãi dưới bầu trời 
Gỗ ván kiếm dăm thanh 
Tôi dựng chòi ngắm sóng 
Như trẻ con chập chững 
Tôi tập làm "thơ chơi" 
 
 
Nhà văn cởi trần Phùng Quán
Nguồn: erct.com






















 
Anh Vệ quốc đoàn Phùng Quán
Nguồn: erct.com


Tác giả xưng tôi, là xưng cho người khác, còn Sóng mới chính là tác giả. Văn nghệ phong trào hồi ấy đã giết chết nghệ thuật, phục vụ “Nghệ thuật vị nhân sinh”. Tôi yêu bài thơ này ngay sau khi đọc nó lần đầu. Tất cả kỷ niệm, cái chua cay, thất vọng, khát khao hòa trộn để tạo nên chất Phùng Quán.

Những ngày đẹp trời, chòi suốt ngày lộng gió. Phùng Quán thích viết thơ bằng bút mực tím. Văn thơ viết xong phải lấy hòn đá chặn không cho gió bay. Nếu quên, văn thơ bay tứ tung xuống gầm chòi, nhặt mệt, ngoài ra nó còn làm nhòe mực. Chỉ có vậy thôi mà Phùng Quán viết:

...Ta ngồi thảo thơ
Gió vào cứ đòi đọc
Hết giở trang này
Lại lật trang kia
Thơ chưa khô
Gió làm nhòe cả mực
Giận muốn đánh đòn
Nhưng nghĩ lại thương...

Bài thơ thật nhẹ nhàng mà đầy tính nhân văn. Nhưng cũng có lúc thơ ông toát lên sự bơ đời bất cần của người đã nếm quá nhiều đắng cay. Một người bạn chỉ hỏi xem ông định cuối đời sống ở đâu và sẽ chết ở đâu. Thay vì trả lời ngắn gọn: „Ở quê hương“, ông đã làm hẳn một bài thơ để đáp, cho xả bớt:

Nguồn: newvietart.com

… Tôi sẽ đào nấm huyệt
Cạnh mồ cha mẹ tôi

Tôi sẽ lăn xuống đó
Thế là xong một đời.

Đàn mối của quê hương

Sẽ thay phu đào huyệt
Bao nghiệt ngã trần gian

Chỉ một tuần vùi hết

Căn hộ mới đáy huyệt
Rượu đất tôi uống tràn
Cụng ly cùng ròi bọ
Mừng trắng nợ trần gian...


Phùng Quán có thể viết thơ về tất cả các lĩnh vực, dù 13 tuổi đã vào Vệ quốc đoàn, và có được đến trường ngày nào đâu! Càng giật mình khi biết ông còn là một người dịch thơ cừ khôi. Chỉ cần trích một đoạn ông dịch trong bài „Trăng“ của Tào Mạt là đủ minh chứng:

…Trăng du đãng ngủ nhờ thềm lạnh
Muốn mời vào nhà không chiếu chăn
Tỉnh giấc trăng đi còn để lại
Nước mắt đầy thềm tạ cố nhân…

Sau bao nhiêu năm bôn ba, cuối đời ông gặp được nữ văn sĩ xứ Huế Hà Khánh Linh. Ông như gặp một thần dược để ngày nào cũng có thơ, để sống với những cảm xúc “chưa từng có” trong cuộc đời đầy ảm đạm. Khánh Linh càng giữ khoảng cách thì ông càng mãnh liệt và dồn toàn bộ tình cảm vào tiểu thuyết thơ cuối cùng “Trăng Hoàng Cung”. 

Dù chỉ là độc giả, chưa bao giờ có cơ hội gặp Phùng Quán, nhưng đọc được bài thơ của Hà Khánh Linh viếng ông, tôi bần thần vì không chịu nổi. Chị viết:

Hoang tưởng
Anh lịm tắt giữa mùa đông Hà Nội
Bỏ lại em
Bỏ lại “Trăng Hoàng Cung”
Với những cơn mưa dầm xứ Huế
Bỏ lại cả sự phi lý
Khi anh đòi yêu em
Và đau khổ hờn ghen…

Phùng Quán ra đi ở tuổi 64 vì Sơ gan cổ trướng, để lại cho những người yêu thơ văn Việt Nam một khoảng trống không gì bù đắp nổi. Ý thơ của ông như dẫn người đọc đến một hành tinh khác rồi trong nháy mắt lại trở về trái đất này. Cách dùng từ của ông chính xác đến ghê người đã cuốn hút tôi. Xin được phép đặt tượng Phùng Quán lên bàn thờ của tôi, nơi chỉ dành cho những người tôi khâm phục.

Berlin, tháng 5/ 2016
Nguyễn Thế Tuyền

 Từ khóa: Phùng Quán

Tổng số điểm của bài viết là: 24 trong 7 đánh giá

Xếp hạng: 3.4 - 7 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Theo dòng sự kiện

Xem tiếp...

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Cảm nhận mới nhất
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây